डीपफेकको बढ्दो प्रयोग र विश्वासको संकट

नारायण ढकालः डीपफेक भनेको कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को प्रयोग गरेर तयार गरिएका भिडियो, तस्बिर वा अडियो हुन्, जुन वास्तविकजस्तै देखिए पनि वास्तवमा नक्कली हुन्छन्। उन्नत प्रविधिको प्रयोग गरी कुनै व्यक्तिको अनुहार, आवाज र हाउभाउ अत्यन्त विश्वसनीय ढङ्गले नक्कल गर्न सकिन्छ। 

एक समय विज्ञान–कथामा मात्र सम्भव जस्तो लाग्ने यो प्रविधि आज वास्तविकता बनेको छ र तीव्र गतिमा फैलिरहेको छ।

डीपफेकको प्रयोग झुटा सूचना फैलाउन सकिन्छ। उदाहरणका लागि, नेताहरूका नक्कली भिडियोहरू चुनावका बेला जनमतलाई प्रभावित गर्न वा समाजमा डर र अन्योल सिर्जना गर्न प्रयोग हुन सक्छन्।

धेरै मानिसहरूले सत्यता नजाँची यस्ता सामग्रीलाई विश्वास गरेर अरूसँग साझा गर्छन्। सत्य बाहिर आउँदासम्म ठूलो क्षति भइसकेको हुन सक्छ। यसले के वास्तविक हो र के नक्कली हो भन्ने छुट्याउन कठिन बनाउँछ।

डीपफेकको सबैभन्दा ठूलो नकारात्मक प्रभाव विश्वासको ह्रास हो। जब हामी आफ्नै आँखा र कानले देखेको वा सुनेको कुरामा पनि विश्वास गर्न सक्दैनौँ, तब सञ्चारमाध्यम, समाचार तथा प्रमाणहरूप्रतिको हाम्रो विश्वास कमजोर हुँदै जान्छ। यसले समाजमा भ्रम, शंका र अविश्वास फैलाउँछ र अनलाइनमा प्राप्त हुने हरेक जानकारीप्रति मानिसहरू सशंकित बन्न थाल्छन्।

डीपफेकले व्यक्तिको मान–प्रतिष्ठा र व्यक्तिगत जीवनमा पनि गम्भीर असर पार्न सक्छ। नक्कली भिडियो वा अडियो प्रयोग गरेर कसैको बदनाम गर्न, ब्ल्याकमेल गर्न वा मानसिक रूपमा दुःख दिन सकिन्छ। पछि सत्य प्रमाणित भए पनि पीडितले मानसिक, भावनात्मक र सामाजिक रूपमा ठूलो क्षति बेहोर्नुपर्छ। यस्तो प्रभाव दीर्घकालसम्म रहन सक्छ।

यस चुनौतीसँग सामना गर्न जनचेतना नै पहिलो उपाय हो। कुनै पनि सामग्री साझा गर्नु अघि त्यसको सत्यता विश्वसनीय स्रोतबाट पुष्टि गर्नुपर्छ। 

डीपफेक पहिचान गर्ने प्रविधि, प्रभावकारी कानुन र कडा कार्यान्वयनले यसको दुरुपयोग रोक्न मद्दत गर्न सक्छ। सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को प्रयोग नैतिक, जिम्मेवार र मानवहितमा हुनुपर्छ।

अन्त्यमा, डिजिटल युगमा सत्यको संरक्षण गर्नु भनेको विश्वासको संरक्षण गर्नु हो। विश्वास नै स्वस्थ, सुरक्षित र सभ्य समाजको आधार हो। त्यसैले प्रविधिको सही प्रयोग गर्दै सत्य र विश्वासलाई जोगाउनु आजको सबैभन्दा ठूलो जिम्मेवारी बनेको छ।